Yeşilay’ın koordinasyonunda İstanbul’da 20 DSÖ uzmanı bir araya geldi ve hastalıkların sınıflandırılmasının yapılacağı ICD-11 için teknoloji bağımlılığının tanı ve teşhislerini konuştu, ICD-11’de bu bağımlılığın bir hastalık olarak tanımlanması için önemli kararlar aldı. Bağımlılık Davranışlarının Halk Sağlığına Etkileri konulu bu toplantı teknoloji bağımlılığının geleceğini belirledi.

Teknolojinin her alanda gelişimi hayatımızı kolaylaştırıyor. Sağlıktan eğitime, sanayiden tarıma birçok alanda bu gelişmelerin olumlu getirileri konuşulurken, insana dokunan kısmında artık olumsuzluklar da konuşulmaya başlandı. Bilgisayar, tablet, akıllı telefonlar, internet, sosyal medya gibi pek çok alanda kontrolsüz kullanım bağımlılık gibi bir olguyu da meydana getirdi. Dünya sağlık otoritelerince hemfikir olunan bağımlılık kavramı, bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlaması olarak tanımlanmaktadır. Yani kullanım ve davranışta iradenin kalkması ve kişinin istese de istemese de bağımlı kullanımını veya davranışını sürdürmesi bağımlılık denen rahatsızlığı ortaya çıkarmıştır. Teknoloji kullanımında da artık bağımlılık kavramı ele alınmaya başlamış ve 1990 yılında teknoloji bağımlılığı tıp literatürüne girmiştir.

TEKNOLOJİ SORUMLULUKLARI EKARTE EDİYOR
Kişinin mecburi veya sorumluluğu olarak yapmak zorunda olduğu işler ve ilişkiler dışındaki tüm vaktini ve enerjisini büyük oranda bağımlı olduğu teknoloji araca bağlaması birçok sorunu da beraberinde getirmekte. Teknoloji bağımlılığının en belirgin özelliği olarak da, sorumlu olduğu işleri ve ilişkileri artık ekarte etmesini gösterebiliriz. Teknoloji bağımlılığına karşı önleme ve tedavi çalışmaları da geliştirilmiş ve uygulanmaya başlanmıştır. Peki, aile içi, kişiler arası ilişkilere, toplumsal olgulara bu denli zarar veren bağımlılığa karşı uzmanlar ne diyor, nasıl karşılıyor, bağımlılıktan ötürü ortaya çıkan hastalıklar tanımlanıyor mu, dünya genelinde ortak bir dil ve politika gerçekleştiriliyor mu?

Dünyada teknoloji bağımlılığını çalışma alanına ekleyen ilk kurum olan Yeşilay, 27-28 Kasım 2017 tarihleri arasında İstanbul’da 4. Uluslararası Teknoloji Bağımlılığı Kongresini düzenledi. 15 ülkeden alanında uzman 35 konuşmacı 2 gün boyunca teknoloji bağımlılığını birçok yönden ele aldı, konuştu tartıştı. Konunun önemini uzman isimlerden dinlemek isteyen yaklaşık 2100 kişiyi de kongreyi bizzat takip etti. Kongrenin hemen ardından ise Yeşilay, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) toplantısına ev sahipliği yaparak DSÖ uzmanlarını 29 Kasım-1 Aralık 2017 tarihleri arasında İstanbul’da misafir etti. Toplantının konusunu DSÖ’nün düzenli olarak gerçekleştirdiği “Bağımlılık Davranışlarının Halk Sağlığına Etkileri” oluşturdu. Toplantının ana amacı davranışsal bir bağımlılık türü olan teknoloji bağımlılığının ortaya çıkardığı sorun ve hastalıkların tanımlanması ve sınıflandırması oldu. Yapılan toplantının karar ve sonuçları ise DSÖ tarafından, son versiyonu 1990 yılında ICD-10 olarak belirlenen, 2018’de ise son güncellemeleri ile açıklanacak ve dünya genelinde devreye alınacak olan Uluslararası Hastalık Sınıflandırmaları ICD-11 için teknoloji bağımlılığının tanı ve teşhisi için temel oluşturacak. Peki nedir ICD-11 ve bu toplantı teknoloji bağımlılığına ne gibi bir bakış açısı kazandırmıştır?

ONLINE OYUNLARIN HASTALIK SINIFLANDIRILMASI YAPILIYOR
Hastalıkların ve Sağlıkla İlgili Sorunların Uluslararası İstatistiksel Sınıflaması olarak adlandırılan ICD için belli periyotlarla dünya sağlık uzmanları bir araya gelerek, hastalıkların tanımlamaları ve sınıflandırması üzerine çalışmalar yapmaktadır. Bu toplantının hazırlık aşaması olarak da ayrı ayrı hastalıklar ve durumlar üzerinde uzmanlar çalıştaylar yaparak, o dönem yapılacak ICD’ye hazırlanmaktadır. En son 1990 yılında yapılan ICD-10’dan sonra 2018’de ICD-11 versiyonu gerçekleşecektir. Bu çalışmanın davranışsal bağımlılık temelini oluşturmak için de Yeşilay tarafından “Bağımlılık Davranışlarının Halk Sağlığına Etkileri” çalıştayı düzenlenmiştir. Bu çalıştay 2016’da Hong Kong’da, 2017’de ise İstanbul’da gerçekleşmiştir. ICD-11 içerisine; son yıllarda tüm insanlığı, özellikle çocuk ve gençleri etkilemekte olan online oyunlar ve online kumar ile ilgili bağımlılık ve bu bağımlılık sebebiyle oluşan zihinsel ve ruhsal rahatsızlıklar, yeni bir sınıf olarak eklenecek. Yapılan bu toplantıda
da teknoloji bağımlılığının toplum sağlığına olan ayrı ayrı ve bütünleşik etkileri, örnek olaylar, mevcut ve öngörülen sağlık önlemleri, saha
test prosedürleri, bağımlıların teşhis takip ve tedavisi ve de tüm bu süreçlerin DSÖ koordinasyonu altında toplanması konuşulmuş, kararlar alınmıştır. 20’nin üzerinde uzmanın katıldığı bu toplantıyı DSÖ Madde Bağımlılığı Büro Koordinatörü psikiyatrist Vladimir Poznyak, Yeşilay Genel Başkanı Prof. Dr. Mücahit Öztürk, Yeşilay Genel Başkan Yardımcısı Dr. Mehmet Dinç modere etmiştir. DSÖ’nün teknoloji bağımlılığının alt kalemlerinden biri olan bilgisayar ve online kumar bağımlılığının çok tehlikeli sonuçlara yol açacağını belirten Poznyak, 2018’de Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması ICD- 11’de, bu bağımlılık türünün ruh ve akıl sağlığı hastalıkları kapsamına alınacağını söylemiştir.

Teknoloji bağımlılığı fark edilmeyen, masum durabilen, bağımlılık olarak adlandırılmak istenmeyen bir durum ve artık bir hastalık olarak konumlandırılacak. Bu hastalığa karşı önleyici tedbirlerin en başında bilinç ve farkındalık geliyor. Kontrolsüz, sınırsız, ihtiyaç dışı kullanımdan kaynaklanan bu soruna karşı alternatiflerin zenginleştirilmemesi, bilincin oluşamaması kullanıcının karşısında büyük bir duvar olarak duruyor. Bu duvarın aşılması, teknolojik araçların ihtiyaç dahilinde kullanılacağını bilmek, bu anlamda model olmak ama teknolojiyi de aktif kullanmak mümkün.

Bu yazı Yeşilay Dergisi Şubat 2018 sayısında yayınlanmıştır.

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *